Wzrost i rozwój roślin to trudny temat do opanowania przed maturą. Ucząc się tego tematu musisz zwrócić uwagę, że główną rolę w prawidłowym rozwoju roślin odgrywają fitohormony.
Czym są fitohormony?
Fitohormony czyli hormony roślinne to związki organiczne o działaniu biokatalitycznym. Są regulatorami wzrostu różnych części roślin – mogą nasilać lub spowalniać rozwój.
Hormony roślinne podobnie jak hormony u zwierząt, przekazywane są przez systemy przewodzące od jednych do innych części roślin. Aby regulować procesy życiowe całej rośliny, wystarcza ich bardzo mała ilość.
Podobieństwa i różnice w działaniu hormonów roślinnych i zwierzęcych
| Cecha | Hormony roślinne | Hormony zwierzęce |
|---|---|---|
| Miejsce wytwarzania | zwykle komórki niewyspecjalizowane | komórki wyspecjalizowane, najczęściej skupione w gruczołach dokrewnych |
| Miejsce działania | mogą działać w tym samym miejscu, w którym powstały, lub być przenoszone do innych części rośliny | zwykle działają w innym miejscu niż to, w którym powstały (transport z krwią) |
| Specyficzność działania | niska: jeden hormon wpływa na wiele procesów fizjologicznych | wysoka: działają na określone tkanki i narządy docelowe |
| Cechy wspólne hormonów roślinnych i zwierzęcych |
|---|
| regulują procesy metaboliczne, wzrostowe i rozwojowe organizmu |
| są aktywne biologicznie już w bardzo niskim stężeniu |
| efekt ich działania zależy od ich stężenia |
Charakterystyczną cechą regulatorów wzrostu u roślin jest ich wielofunkcyjność, tzn. że każdy z nich ma wpływ nie na jeden, lecz na wiele procesów fizjologicznych.
Wśród hormonów roślinnych wyróżnia się:
- auksyny (np. kwas 3-indolilooctowy – IAA);
- gibereliny (np. kwas giberelinowy – GA3);
- cytokininy (np. kinetyna);
- kwas abscysynowy (ABA);
- etylen
Rola hormonów roślinnych
Poniżej możesz sprawdzić rolę fitohormonów i ich miejsce syntezy. Wystarczy że najedziesz kursorem na ikonkę oka, a wszystko będzie jasne. Aby zobaczyć wszystkie 5 przykładów, użyj strzałek umieszczonych po prawej stronie prezentacji.
| Fitohormon | Gdzie powstaje | Główne funkcje |
|---|---|---|
| Auksyny (IAA) | wierzchołek pędu, młode liście, zarodki | wzrost wydłużeniowy komórek, dominacja wierzchołkowa, tropizmy (foto- i grawitropizm), tworzenie korzeni przybyszowych, rozwój owoców; hamują opadanie liści i owoców |
| Gibereliny (np. GA₃) | młode liście, rozwijające się nasiona, korzenie | wydłużanie pędów (międzywęźli), przerywanie spoczynku nasion i pąków, pobudzanie kiełkowania, kwitnienie niektórych roślin dnia długiego, powstawanie owoców partenokarpicznych |
| Cytokininy (np. kinetyna) | wierzchołki korzeni | pobudzanie podziałów komórkowych, opóźnianie starzenia się liści, rozwój pąków bocznych (działają przeciwnie do dominacji wierzchołkowej) |
| Kwas abscysynowy (ABA) | liście, korzenie, nasiona | zamykanie aparatów szparkowych przy niedoborze wody („hormon stresu”), utrzymywanie spoczynku nasion i pąków, hamowanie kiełkowania i wzrostu |
| Etylen (hormon gazowy) | dojrzewające owoce, starzejące się tkanki | przyspieszanie dojrzewania owoców, opadanie liści i owoców, starzenie się organów, reakcja na uszkodzenia mechaniczne |
Na maturze: auksyny i gibereliny często działają synergistycznie, czyli wspólnie pobudzają wzrost. Auksyny i cytokininy są natomiast antagonistami w kontroli dominacji wierzchołkowej, a ABA jest antagonistą giberelin przy kiełkowaniu nasion.
Jeśli potrzebujesz nieco mocniej zgłębić temat to zapraszam do skorzystania z moich lekcji nagranych. Omawiam na nich zarówno ten temat jak i każdy inny wymagany na maturze z biologii. Dodatkowo pokazuję jak prawidłowo rozwiązywać zadania maturalne.
Pozdrawiam gorąco,
Ania
Nazywam się Ania Gajos i od 10 lat współtworzę Powtórkę z biologii. Z wykształcenia jestem nauczycielem biologii i pomagam uczniom w przygotowaniach do matury z biologii. Z moich lekcji online skorzystały już tysiące osób i dziś możesz spotkać ich na uczelniach zarówno w Polsce jak i za granicą 😉 Jeśli więc chcesz nauczyć się biologii i dobrze przygotować do matury to zapraszam do skorzystania z moich lekcji.
Sprawdź też to
Inne kategorie
O maturach
Recenzje
