Metabolizm to temat, który większości maturzystów spędza sen z powiek. Dlatego w tym artykule przedstawię w telegraficznym skrócie najważniejsze wiadomości dotyczące metabolizmu, które musisz znać na maturze z biologii.

A jeśli szukasz pełnego omówienia tematu z przykładami zadań maturalnych, koniecznie przejdź tutaj.

Czym jest metabolizm?

Metabolizm to ogół przemian chemicznych związanych z przemianami energii zachodzących w komórkach organizmów. W ramach tych przemian rozróżniamy dwa główne typy procesów:

Procesy anaboliczne

• Wymagają dostarczenia energii do syntezy bardziej złożonych związków
• Energia jest magazynowana w powstających cząsteczkach
• Przykłady: fotosynteza, synteza białek, synteza DNA i RNA

Procesy kataboliczne

• Polegają na rozpadzie związków organicznych
• Towarzyszy im uwalnianie energii (np. cieplnej) i często synteza cząsteczki ATP
• Przykłady: oddychanie komórkowe, glikoliza, fermentacja

ATP – uniwersalny nośnik energii w komórce

Głównym łącznikiem między procesami anabolicznymi i katabolicznymi jest cząsteczka ATP (adenozynotrifosforan), dlatego warto przyjrzeć się jej bliżej.

Budowa cząsteczki ATP

ATP to zmodyfikowany nukleotyd składający się z:

• Reszty pięciowęglowego cukru – rybozy
• Reszty zasady azotowej – adeniny
• Trzech reszt kwasu fosforowego połączonych tzw. „wiązaniami wysokoenergetycznymi„

To właśnie wiązania wysokoenergetyczne między resztami fosforanowymi stanowią swoisty „magazyn energii”, ponieważ podczas hydrolizy tych wiązań uwalniana jest energia, która może być wykorzystywana do napędzania reakcji anabolicznych.

Ważna uwaga terminologiczna!

PAMIĘTAJ: W kontekście energii w metabolizmie NIE STOSUJEMY pojęcia „wytwarzanie”.

Energia może być:

• Pobierana
• Magazynowana
• Przekształcana
• Uwalniana
• Przenoszona

Ale żadna żywa struktura ani organizm nie potrafi jej samoistnie wytworzyć. Jeśli popełnisz ten błąd Twoja odpowiedź będzie nieuznana, a egzaminatorzy nie przyznadzą Ci punktu. 

Najważniejsze procesy metaboliczne na maturze

Na maturze z biologii kluczowe są dwa główne procesy metaboliczne:

Fotosynteza

• Faza jasna (zależna od światła)
• Cykl Calvina (faza niezależna od światła)

Oddychanie komórkowe

• Glikoliza (w cytozolu)
• Cykl Krebsa (w macierzy mitochondrium)
• Łańcuch oddechowy (w błonie wewnętrznej mitochondrium)

Chcesz wiedzieć więcej?

Powyższy wpis to jedynie podstawy metabolizmu w bardzo skróconej formie. Jeśli chcesz dokładnie poznać procesy metaboliczne i zdobyć wiedzę wymaganą na maturze, skorzystaj z moich lekcji nagranych, dzięki którym opanujesz cały materiał wymagany na maturze i metabolizm nie będzie już taki straszny 🙂 

Zamów lekcje z metabolizmu

Możesz również zgłębić temat przechodząc do tego artykułu gdzie nieco szerzej omawiam metabolizm w kontekście matury z biologii. Znajdziesz w nim:

• Przykłady zadań z arkuszy CKE
• Strategie rozwiązywania typowych zadań z metabolizmu
• Najczęstsze błędy i jak ich unikać
• Graficzne schematy procesów metabolicznych

Pozdrawiam,
Ania

Nazywam się Ania Gajos i od 8 lat współtworzę Powtórkę z biologii. Z wykształcenia jestem nauczycielem biologii i pomagam uczniom w przygotowaniach do matury z biologii. Z moich lekcji online skorzystały już tysiące osób i dziś możesz spotkać ich na uczelniach zarówno w Polsce jak i za granicą 😉 Jeśli więc chcesz nauczyć się biologii i dobrze przygotować do matury to zapraszam do skorzystania z moich lekcji.